Referans - Yarının Habercisi | Dolarda yumuşak iniş beklentisi sürüyor ama...

Ne doların değerinin tepe taklak olmasına ne de piyasa güçlerinin ABD'nin halihazırdaki cari açığını düşürmesine - bu yıl bu açık 1 trilyon dolara ulaşabilir - tanık olmadan zaman geçiyor ve bu arada birbirine zıt iki tepki ortaya çıkıyor. Uluslararası finans ekonomistlerinin büyük bir bölümü büyük bir uluslararası krizin patlak vermesinden çekiniyorlar. Geciktikçe bu potansiyel krizin daha da şiddetli olacağı endişesi artıyor.

Diğerleri ise - özellikle de finans varlıklarının yöneticileri - ekonomistlerin bir şey bilmediklerine zaten bildiklerinin de ne yatırımcıların ne de kendilerinin işine yaradığına ikna olmuş durumdalar. Halihazırdaki varlıkların ve yatırım akışının sürdürülebilir olmadığına inanmıyorlar.

Bu çevreler ABD'nin GSYİH'sinin yılda 400 milyar dolar arttığına, bunun yaklaşık 270 milyar dolarının istihdama ve 130 milyar dolarının da sermayeye gittiğine dikkat çekiyorlar. Hatta dolar değer kaybetmeye başladıktan sonra bile 130 milyar dolarlık ekstra yıllık gelirin yaklaşık 1.5 trilyon dolarlık servete katıldığını, bu nedenle 1 trilyon dolarlık cari işlem açığının bile çok fazla olmadığını söylüyorlar.

Ayrıca Amerikalıların her yıl başka ülkelerden borç aldıkları ekstra 1 trilyon dolara eklenen faizin de yaklaşık 50 milyar dolar yani yıllık ekonomik büyümenin sadece sekizde biri olduğunu ifade ediyorlar. Peki o halde sürdürülemeyecek olan ne? Niçin ABD'nin cari işlem açığı sonsuza dek 2006 yılı seviyesinde sabitlenmesin?

Bu argümana karşı çıkanlar ise cari işlem açığıyla ticaret açığı arasındaki farka takılıyorlar. Cari işlem açığı, ticaret açığı artı net uluslararası varlık pozisyonu hizmetinin maliyetine eşittir: ABD'de yatırım yapan yabancılara borçlu olunan net rant, faiz ve temettü. Zaman geçtikçe bu açık büyüyor. Açık büyüdükçe net uluslararası varlık pozisyonları hizmet maliyeti büyüyor.

Bu nedenle cari işlem açığında istikrar sağlayabilmek için ticaret açığı azalmalıdır. Ticaret açığının azalmasının tek şartı da ithalatın azalmasıdır; ancak ithalattaki gerileme için de doların değerinde görece ciddi bir düşüş ya da ABD ekonomisinde gerileme gerekir.

Sonuç olarak, dolar varlıklarını ellerinde bulunduranlar iki alternatif senaryoyu değerlendirmelidir. Bu nedenle yabancı spekülatörler bir an önce dolar bazındaki varlıklarını piyasaya sürüp çok korktukları dolardaki düşüşün yolunu açmalı.

Ancak döviz spekülatörleri ve uluslararası yatırımcılar bu iki senaryoyu da göz önüne almıyorlar. Hala ellerinde dolar pozisyonunda bol miktarda varlık var; oysa eğer ABD'nin ucuz dolarla ciddi bir ekonomik gerileme arasında bir tercih yapmak zorunda kalacağını düşünüyorlarsa, bu stratejileri yanlış.

Peki piyasalara göre hangi seçenek geçerli? Ve de bu seçenek niçin uluslararası finans ekonomistlerinin öngördüğünden çok farklı?

Bunun cevabı şu ki, New Yok, Londra, Frankfurt ve Hong Kong finans merkezlerinde hiç kimse dolardan kaçış gerektiğini düşünmüyor. Özellikle kriz zamanlarında dolar kaçılan değil ona doğru koşulan bir para birimidir.

George Soros İngiliz paundundan kaçabilir. Taylandlı ithalatçı ve ihracatçılar dolar biriktirip Tayland para birimi bahttan kaçışı gündeme getirebilirler. Ancak dolar için henüz kaçış zamanı değil.

Kısacası piyasa doların gelecek beş yıl içinde aşamalı olarak değer kaybedeceğini ve ABD'nin cari işlem açığının da böylece mali kriz olmadan kapanacağını öngörüyor. 1980'lerin sonunda da böyle olmuştu. Sonuç olarak Tanrı'nın çocukları, delileri, köpekleri ve ABD'yi koruduğu söylenir. Ama zaman geçtikçe yumuşak iniş konusundaki soru işaretleri de artıyor. (Jordan Times)

* Kaliforniya, Berkeley Üniversitesi'nde ekonomi profesörü; aynı zamanda Clinton döneminde ABD Hazine Bakan yardımcısı