Referans - Yarının Habercisi | Enflasyon hedeflemesi

Prof. Dr. Nur Keyder*

Uluslararası uygulamalarda dört tür para politikası rejimi görülmektedir. Bunlar sırasıyla, döviz kurunu çapa olarak kullanan Döviz Kuru Hedeflemesi, para miktarı veya seçilmiş alt kalemlerini çapa olarak kullanan Parasal Hedefleme, enflasyonu çapa olarak kullanan Enflasyon Hedeflemesi ve en son yine enflasyonu hedef alan, ancak açıklamadan örtülü çapa olarak kullanan para politikası rejimidir.
Bu tür rejimlerin genel amacı fiyat ve kurda istikrar sağlamak, kur ve enflasyon beklentilerini olumlu yönde etkilemektir. Aşağıda 2006 yılı başında uygulamaya konulması düşünülen Enflasyon Hedeflemesi kısa olarak anlatılacaktır.
Enflasyon hedeflemesinin başarılı olabilmesi için gereken başlangıç ön koşulları:
· Merkez Bankası'nın operasyonel bağımsızlığı (para politikası araçlarını uygulamada bağımsızlık),
· Kamu maliyesi baskısının azaltılmış olması, diğer bir deyişle kamunun ülke tasarruflarına gereksiniminin azalmış olması,
· Döviz kuru ile enflasyon arasındaki ilişkinin zayıf olması,
· Mali sistemin sağlam bir yapıya sahip olması.
· İstikrar gösteren bir enflasyon denklemi.
· Esnek kur, esnek faiz politikası (Merkez Bankası'nın kur ve faiz oranına müdahalesi, istisnai durumlar haricinde, öngörülmemektedir).
· Düşük enflasyon.
· Para ikamesinin aşırı boyutlarda olmaması.

Enflasyon hedeflemesinin ana hatları:
· Kamu, orta vadeli enflasyon rakamlarını hedef olarak belirler.
· Uzun vadede para politikasının temel hedefinin, "enflasyonu düşürmek" olduğu yönünde bir kurumsal açıklama yapılır.
· Program'ın uygulanması sürecinde sürekli bilgi akışı içeren bir strateji izlenir.
· Para politikası uygulaması sırasında kamuoyu; Merkez Bankası'nın politikası, bu politikanın amaç ve gerekçeleri, ayrıca ekonomik parametrelerde hedefler-gerçekleşmeler hakkında sürekli bilgilendirilir. Buna şeffaflık koşulu denilir.
· Merkez Bankası, konan enflasyon hedefinin sağlanamaması durumunda, hesap verecek konuma getirilmektedir. Diğer bir deyişle aşırı bir sapma halinde başkan istifa etme durumunda bile kalabilecektir.
Burada iki noktayı vurgulamakta yarar var:
· Enflasyon hedeflemesi sürecinde, para politikası kuru etkilemek amacı ile kullanılamaz; çünkü belirli bir kur hedefi enflasyon hedefi ile çelişebilir. Enflasyon hedeflemesinde kur serbest piyasa koşullarında belirlenir. Para politikasının birinci derecede önemli hedefi enflasyonu kontrol altına almaktır. Hükümet veya Merkez Bankası, ileriye dönük kur garantisi veremez. Ancak, enflasyon düştükçe, dolaylı olarak kurun da daha istikrarlı olması beklenir.
· Para politikası uygulamalarının enflasyon üzerindeki etkisi bir süre alacaktır. Para politikası ile ilgili kararlar ileriye dönük alınmalıdır, diğer bir deyişle düşmesi beklenen enflasyon hedefine uygun oluşturulmalıdır. Bu bağlamda, enflasyon hedeflemesinin başarısı için otoriteye güven çok önemlidir. Bu güven ancak enflasyon hedefinin tutturulması sayesinde oluşabilecektir.

Enflasyon hedefi uygulaması
Enflasyon Hedeflemesi ilk defa Yeni Zelenda'da 1990 yılında uygulanmış, daha sonra 1991 yılında Kanada, 1992 yılında İngiltere, 1993 yılında İsveç ve Finlandiya, 1994 yılında Avustralya ve İspanya tarafından uygulanmaya başlanmıştır. Enflasyon hedeflemesini uygulayan gelişen ülkeler arasında ise Şili, İsrail bulunmaktadır.

Uygulamada, bazı gelişmiş ülkelerde enflasyon hedefi olarak üst ve alt sınır ilan edilmekte, diğer bir deyişle, bant sistemi kullanılmaktadır. Bant, genelde, belirli bir merkez hedefin etrafında oluşmaktadır. Bandın dar tutulması, Merkez Bankası'nın enflasyon hedefini tutturma yolundaki ciddiyetinin bir göstergesidir. Ancak dar bir bant, enflasyon hedefini tutturmak için faiz oranına daha çok müdahaleyi gerektirebilir, bu da istikrarı bozucu sonuçlar doğurabilir. Bandın geniş tutulması ise Merkez Bankası'nın enflasyonu düşürme çabasının fazla ciddi olmadığı kanısını uyandırabilecektir. Ancak bu durumda, döviz piyasasında, kur üzerinde daha az baskı yaşanacak, istikrarı bozabilecek politika değişikliklerine daha az gereksinim olacaktır. Bant şeklinde belirlenen bir hedef, tek rakam hedefe göre para politikası uygulaması açısından esneklik sağlamaktadır.
İsviçre'de sadece üst limit ilan edilmektedir. Enflasyon hedeflemesinin başarıyla yürütüldüğü ülkeler arasında Yeni Zelenda, Kanada, İngiltere ve Almanya sayılabilir. Ancak unutulmamalıdır ki bu ülkeler programın başlangıcında aşırı enflasyon ve krizle boğuşma durumunda kalmamıştır.
Türkiye'de, 2002-2005 yılları arasında örtük enflasyon hedeflemesi izlenmiştir. Enflasyonist ortamda para talebi tahmini zor olmakta, parasal göstergeler ile enflasyon arasındaki ilişki istikrarsızlık göstermektedir. Açık enflasyon hedeflemesi koşullarının oluşmaması nedeni ile resmi enflasyon hedeflemesine geçiş 2006'da düşünülmektedir.

*ODTÜ Öğretim Üyesi