Fotoğraflar neyi anlatır?

10.09.2005 | Atilla Birkiye | Haber

ARAÇLAR

• yorum yaz
• favorilerime ekle
• haberi yazdır
• arkadaşıma gonder
• &
• 

On beş yıl kadar önce olmalı, Körfez Savaşı sırasında gazetelerde bir fotoğraf yer aldı: bir kuş, petrole batmış, can çekişiyordu. Kimileri bu fotoğrafı o günlerin tanıklığı olarak sunmuştu ve bizler de televizyonda izleyenler, gazetede görenler (okuyanlar), sunulduğu gibi algılamıştık.
Oysa işin aslı, gerçeği öyle değildi. Seksenlerin başında Fransa'daki doğa kirliliğinin bir sonucuydu, yanılmıyorsam. Ama bize sanki Iraklılar'ın yaptığı bir "kötülük" olarak verilmişti. Sonra gerçek ortaya çıkmıştı.
Bu tür olaylara çok tanık oluyoruz; fotoğrafların bize "sunuluş" biçimine. Evet, bize sunulma biçimine, ortama göre yorum yanlışları yapabiliriz, böyle bir "tehlike" var ortada. Ama öte yandan bir de gerçekten "fotoğrafların dili" var! Göstergebilimcilerin birebir konusudur bu. Özellikle de Fransız göstergebilimci ve filozof Roland Barthes'ı anmak gerek.
Ne var ki "sunulan"ı bir kenara bırakırsak, fotoğrafların hem gösterdiği gerçeği hem de ardında yatanları da pekâlâ yine göstergebilimden "el alarak" yorumlayabiriz.

Hep uykuda
Kültür ve Turizm Bakanı Atilla Koç'un fotoğraflarını basında (televizyonu da ekleyebiliriz), hele şu aralar sık sık görüyoruz. Görüntü hemen hemen nerdeyse ortak. Bakanımızın uyurken çekilen fotoğrafları. Muhabirler uykuya dalsın dilye beklemiyor (ayrıca bu da olabilir). Toplumca biliyoruz ki -sanırım kendisi de itiraf etmişti- bakanımız fırsat buldukça uyuyor. Yani genellikle uyuyor.
Bu fotoğrafları nasıl yorumlayacağız? Bunlar neyi anlatacak? Aslında şu son günlere bakarsak sanırım yorumlamakta pek de zorlanmayız! Ama öte yandan ben kendi adıma kurumların kişilere değil, zihniyetlere daha çok bağlı olması gerektiğine inananlardanım. Tabii ki kişilerin etken/edilgen edimlerini göz ardı edemeyiz.
Demek istediğim kısaca şu, icraatı yalnızca Atilla Koç yapmıyor ki! Danışmanları, müşteşarı, bürokratları ne yapıyorlar! Hangi bilgileri veriyorlar, nasıl yönlendiriyorlar. Amacım bakanı savunmak değil, zaten habire uyuyun birinden "bakan" olmayacağı düşüncesindeyim (çünkü sürekli bakması gerek!). Son zamanlardaki uygulamalarda, kararlarda -tabii ki öne bakan çıktı ama- başkalarının da, hatta, belki bakanlık dışından başkalarının da etkinliklerini bir düşünmek gerek.
Tabii ki "uykulu fotoğraflar"ın yorumlanmasında, doğrusu bu başkalarının etkinliğini (her hangi bir duyum aldığımdan değil), söylemek de olanaklı!

Elli yıl önce
6/7 Eylül olaylarıyla ilgili açılan sergi kimilerince saldırıya uğradı. O fotoğraflardan rahatsız olmuş birileri. Yapılan "utanç" verici eylemden rahatsız olmuş. O fotoğraflar bir "ayıp"ı gösteriyor ve bu durum kimilerinin utanmasına, kimilerinin kızmasına, kimilerinin saldırganlaşmasına vb. vb. neden oluyor.
6/7 Eylül olaylarının ayrıntılarına girmeyeceğim. Zaten şimdilerde, her şey açık açık yazılabiliyor. Utanç verici bir ayıp! Kışkırtılmış, saldırganlaşmış sağduyudan uzak binlerce insan. Bu kışkırtmada o dönemin iktadarının parmağı var. Devleti bu konudan sıyıramayız. Her ne kadar hükümet ve devlet ayrı ayrı kavramsal açıklamalarla ele alınsa da birbirleriyle ilintili, ilgili.
Bilindiği gibi özellikle İstiklal caddesindeki azınlıklara ait işyeri, ev, ibadethaneler saldırıya uğruyor, yağmalanıyor. Bu işler yapılırken kalabalık mutlu görünüyor, bir zafer kazanmış gibi görünüyor fotoğraflarda. Kıyafetler başka türlü olsa, yirminci yüzyılın değil de ortaçağın bir görüntüsü olarak algılayacağız. Ama o zaman fotoğraf makinesi yok! (Tabii ki yalnızca bizde olmuyor böylesine görüntüler, olaylar. Başka toplumlarda da oluyor.)
Fotoğrafların gösterdikleri, göstermedikleri yine aynı kare içinde yer alıyor. Özcesi, evrensel barış ülküsü ve hümanist bir düşünce çevresinde buluşamıyoruz bir türlü!

On beş yıl kadar önce olmalı, Körfez Savaşı sırasında gazetelerde bir fotoğraf yer aldı: bir kuş, petrole batmış, can çekişiyordu. Kimileri bu fotoğra...

( KB)