Sanayinin şampiyonları patent fakiri çıktı

04.08.2005 | Deniz Kalendergil | Haber

ARAÇLAR

• yorum yaz
• favorilerime ekle
• haberi yazdır
• arkadaşıma gonder
• &
• 

Türkiye'nin ilk 500 şirketi patent konusunda sınıfta kaldı. 500 firma arasında hiç patent almayan firma sayısı 384. Dünyanın 500 büyük şirketinin toplam patent sayısı ise 354 bin 316.

İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) geçen hafta açıkladığı 'Türkiye'nin ilk 500 firması" araştırmasında yer alan firmalardan 384'ünün kendisine ait bir patenti yok. Patent sahibi 116 firmanın ise toplam patent sayısı 4 bin 361. ABD'de yapılan Fortune 500'de ise firmaların toplam patent sayısı 354 bin 316. 1950'li yıllarda Türkiye ile aynı kulvarda yarışa başlayan Güney Kore'de bile bugün patent sayısı 110 bin.
Türkiye'nin ilk 10 büyük şirketi arasında 106 adetle en fazla patente sahip kuruluş Arçelik olurken, Ford Otomotiv Sanayi ve Oyak- Renault Otomotiv Fabrikaları'nın 3'er, Erdemir ve Tofaş'ın 1'er, Aygaz A.Ş.'nın 16 patendi bulunuyor.Dünyanın en büyük 500 şirketi sıralamasında yer alan General Motors'un 9 bin 350, Ford Motor Company'nin 4 bin 699, General Electric'in ise 24 bin 719 patenti var.

Patent maliyeti 2 bin YTL
Yeni bir teknoloji yaratarak ya da yeni bir sistem üreterek patent alan bir firma rakiplerine karşı teknik ve ekonomik üstünlük sağlıyor. Avrupalı dünya şirketlerinin önemli bir önemli gelir kalemlerinden biri lisanslar. Gelirlerin yüzde 20'lik bir bölümü lisans bedellerinden elde ediliyor.
Bir ürünün patent alabilmesi için dünyada yeni olması, var olan mevcut tertibat veya sistemlerden daha avantajlı ve üstün olması, sanayiye uygulanabilir yani pratikte yapılabilir olması gerekiyor. Bu şartları taşıyan her hangi bir tertibat, sistem veya üretim yöntemi patent başvurusu yapılarak koruma altına alınabiliyor.
Piyasada iki türlü patent var. "Faydalı Model Patenti" küçük kuruluşların talep ettiği bir patent.10 yıl koruma sağlayan bu modelin maliyeti 2 bin YTL. Bu belgeyi alma süresi ise 12 ila 14 ay arasında değişiyor. Türk şirketlerinin tercihi bu modelde. İkinci model ise daha detaylı bir inceleme neticesinde verilen patentler. Bu modelde patent 3 yılda alınıyor. Kendinize ait yeniliğinize 20 yıl koruma sağlayan bu modelin maliyeti ise 5 bin dolar.

Kendi teknolojimizi üretmeliyiz
İSO'nun 500 büyük firma araştırmasını değerlendiren Destek Patent A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Yamankaradeniz, patent konusunda Türkiye'nin çok geride kaldığını söylüyor. Türk firmalarının giderek yoğunlaşan global rekabette şansını artırabilmesi için katma değerli ürün üretebilmeleri gerektiğini bunun için de patent konusuna ağırlık vermeleri gerektiğine dikkat çeken Yamankaradeniz, şunları anlatıyor:

"Önümüzdeki süreçlerde patent konusunda çalışmalar yapan firmalar daha fazla ön plana çıkarak daha karlı hale gelecekler. Türk firmaları bunun zararlarını önümüzdeki dönemde görecekler. Patent sayısı fazla olan firma ve ülkeler global ortamda rekabet şanslarına sahipler. İlk 500'e giren firmalarımız maalesef cirosal anlamda büyüyor olabilirler ancak başta Çin, Hindistan ve Pakistan gibi ucuz işçiliğin bulunduğu ülkelerle rekabet edebilme şansları gittikçe azalıyor. Kalıcı olmanız için patentlenebilir yenilik üreten firma olmanız lazım. Kendi teknolojisini üreten firma olamazsanız, başarınızı kalıcı kılmanız mümkün değil."

Sanayiciler bilinçsiz
Türk sanayicilerini patent konusunda bilinçsiz olmakla eleştiren Kemal Yamandeniz, "Maalesef patentin kendilerine getireceği yararlardan habersizler" diyor. Patentin bir gelir kaynağı olduğunun altını çizen Yamankaradeniz, "Yeni bir teknoloji yaratmanın bir maliyeti tabii ki olacak. Ama bunun sonucunda bir defa o ürünle birlikte pazarda bir yeni potansiyel yaratmış olacaksınız, bu da pazardan daha fazla pay alma anlamına geliyor. Ayrıca üretemeyeceğiniz kadar büyük bir hacimde talep olursa, o zaman başkalarına lisans vererek bundan da bir gelir sağlamış olacaksınız" şeklinde konuşuyor. Yabankaradeniz, Türkiye'de teknoparklara olan ilginin artması ve bu tip yerlerin artış göstermesinin patentler konusunda yeni bir umut yaratacağını ifade ediyor.

Tabela Ar-Ge'ler artıyor
Yeni buluşların en önemli aracının Ar-Ge yatırımları olduğuna dikkat çeken Yamankaradeniz, Türk şirketlerinin ubünyelerinde oluşturdukları birimleri birer tabela birim olarak niteliyor. Ar-Ge niteliğinde çalıştığına dikkat çeken Yamankaradeniz, "Çoğu tabeladan ibaret, faaliyette değil birşey yapmıyor. Yapanlar da 'daha iyi nasıl taklit ederim' veya 'taklidi nasıl farklılaştırabilirim' uğraşı içerisinde. Patent konusunda lider olan Arçelik'in Ar-Ge departmanında 50'nin üzerinde mühendis çalışıyor. Ancak dünya şirketleri ile bir karşılaştırma yapılırsa Siemens'in Ar-Ge biriminde 45 bin kişi çalışıyor ve yıllık patent müracaat sayısı 7 bin" diyor.

Vestel'in yıl sonunda 29 patenti olacak
Vestel Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş. İcra Kurulu Başkanı Ömer Yüngül, patentin Türk firmaları için önemli olduğunu belirterek kendilerinin de Türkiye, İngiltere ve ABD'deki Ar-Ge şirketlerinde patent çalışmaları yürüttüklerini anlatıyor. Yabancı şirketlerin patent konusunda çok dikkatli davrandığını ve her buluşunu patentlendirdiğini ifade eden Yüngül, patent sahibi olmanın getirilerini şöyle örneklendiriyor:

"Bizim şu anda 9 tane patentimiz var. 20 müracatımız da yıl sonuna kadar sonuçlanacak. Biz şu an patent lisanslarından para kazanmaktayız. Sanırım önümüzdeki süreçte bu konuya daha da ağırlık verilecek. Çünkü ihracatta yükselen bir trendimiz var. Bu yurtdışında da böyle olmuştur. İhracatta belirli bir seviyeye gelen ülkelerdeki firmalar patent konusunda daha dikkatli oluyorlar. Biz de ülke sanayicisi olarak o noktaya gelmiş bulunuyoruz. Patentler bir nevi teminat gibi. Firmalar Türkiye'den ziyade Avrupa ve ABD'de patent almayı tercih ediyor. Biz de öyle yapıyoruz. çünkü patentler Avrupa'da daha değerli, referansı daha fazla. Bunu söylemek acı belki ama, gerçekler bu yönde. Siz Avrupa'da patentinizi karşılıklı ticari araç olarak kullanabiliyorsunuz.".

Arçelik patentte iddialı
Arçelik Ar-Ge şirketinde 50'nin üzerinde mühendis çalıştırıyor. Arçelik'e danışmanlık yapan Ankara Patent Bürosu Genel Müdürü Kaan Dericioğlu, şunları söylüyor:
"40 yıldır Arçelik'e danışmanlık yapıyorum. Bu işler sabırla oluyor. Arçelik'in patent konusunda iddialı olmasını bir tek nedeni var; Şirket bünyesinde nasıl bulaşık makinası veya çamaşır makinası işletmesi var ise aynı şekilde fikri haklar işletmeciliği de var. Buna önem veriliyor. Bu bir altyapı meselesi. Arçelik'in rekabet gücünü yakalaması Ar-Ge biriminin etkinliği ile doğru orantılıdır.".

İSO İlk 500'deki
ilk 10 firmanın patent sayıları
1 Tüpraş	0
2 Ford Otomotiv	3
3 Elektrik Üretim AŞ	0
4 Oyak-Renault	3
5 Arçelik	106
6 Erdemir	1
7 Tofaş	1
8 Türkiye Şeker Fabrikaları	0
9 Vestel	9
10 Aygaz	16

FORTUNE 500'deki
ilk 10 firmanın patent sayıları
1 Wal-Mart Stores, Inc.	8
2 Exxon Mobil Corporation	25
3 General Motors Corporation	9350
4 Ford Motor Company	4699
5 General Electric Company	24719
6 ChevronTexaco Corporation	3
7 Conoco Phillips	116
8 Citigroup Inc	0
9 American International Group	2
10 International Business Machines Corporation	37818

KAYNAK: Avrupa Patent Ofisi, Türk Patent Enstitüsü

Türkiye'de üretilen araçların patentleri yurtdışından
Türk otomotiv sektöründe patent, endüstriyel tasarım, faydalı model ve marka tescili gibi sinai haklar konusunda dünya ortamasının çok altında başvuru yapılıyor. Bunun en önemli nedenlerinden biri otomotiv sektöründeki ana sanayicilerin yabancı sermayeli ya da yabancı ortaklıklı kuruluşlar olmaları ve bu nedenle ülkemizde tasarım yapılmaması.

Emine İnce
Türkiye'de bugüne kadar 25 bin firma, 136 bin endüstriyel tasarım başvurusu yaparken otomotiv sektörüne ait 463 müracaat bulunuyor. ABD'de otomotiv sektörüne ait toplam endüstriyel tasarım başvurusu 45 bini bulurken, Almanya'da 500, Fransa'da 650, Japonya'da 5 bin 900 kayıtlı başvuru mevcut. 2004 yılında otomotiv sektöründe marka tescili başvurularında artış gözlenirken bu artışın itici gücü yan sanayi olarak göze çarpıyor. Yan sanayiinde tescilli marka sayısı 40 binin üzerine çıkarken, ana sanayiide rakam Haziran sonu itibariyle 12 bin 822 adede ulaştı. Türkiye'deki tescilli marka sayısı ise 250 bin. En çok marka tescil başvurusu yapan sektörler tekstil, gıda ve kozmetik. Otomotiv sektöründe ABD'de bugüne kadar 76 bin 920 marka tescil başvurusu yapılırken, Almanya'da 22 bin 266, Fransa'da 30 bin 834, Japonya'da ise 150 binin üzerinde marka başvurusu yapılmış.
Otomotiv sektöründe sınai haklarda en çok ihmal edilen alan ise patent. Patent başvurusunun uzun zaman alması ve maliyetli olması nedeniyle otomotivciler patent başvurusu yapmıyor. 1995 yılından bu yana Türk otomotiv sanayiine ait yurtiçinden yapılmış 350 adet patent başvurusu var. Bu başvuruların tamamı yan sanayiciye ait. Yurtdışından ise henüz ülkemize patent başvurusu yapılmadı. Dünyada önemi hızla anlaşılan patent konusunda en iddialı ülkeler Japonya, Almanya ve ABD. Bu ülkelerde 100 binin üzerinde patent başvurusu bulunurken, aynı zamanda bu ülkelere dışardan yapılan ve yayınlanan 100 binin üzerinde patent mevcut.

Patentin faydaları
* Mülkiyet hakkı sağlayan bir hak olarak devir alınabilir ve devir edilebilir.
* Söz konusu buluştan başkalarının (rakiplerin), yararlanmasını yasaklama hakkı sağlar.
* Lisans verilmesi yoluyla başka kişilere hak tanıma imkanı verir. Lisans bir tür kiralama hakkıdır. Böylece, buluş sahibi buluşunu kendisi kullanırken, ekonomik bir yarar karşılığında ya da karşı lisanslar alınması karşılığında, başkalarına da söz konusu hakkı kullandırma hakkını elinde tutmuş olur.
* Tüm dünyada olduğu gibi ticari bir prestij sebebidir.
* Taklit edilmesi halinde hukuki ve cezai her türlü yasal imkanın kullanılmasına imkan verir.

 

Türkiye'nin ilk 500 şirketi patent konusunda sınıfta kaldı. 500 firma arasında hiç patent almayan firma sayısı 384. Dünyanın 500 büyük şirketinin topl...

( KB)