Referans - Yarının Habercisi | Elektrikte zamsız dönem 4.5 milyar liraya patladı

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), hükümetin 2002-2007 yılları arasında elektriği maliyetin altında satmasının faturasını çıkardı. IEA'nın hazırladığı Türkiye'nin Enerji Politikası 2009 Gözden Geçirme Raporu'nda, birçok eleştiriye neden olan 5 yıllık sabit fiyat politikasının Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ'ye (TEDAŞ) 4.5 milyar TL'lik operasyonel kayıp çıkardığına dikkat çekildi.

Bunun zincirleme olarak kamunun iletim, ticaret, üretim şirketlerini de etkilediği belirtilerek, BOTAŞ ve Türkiye Kömür İşletmeleri'nin (TKİ) bu durum nedeniyle tahmini olarak 3.2 milyar TL'lik kredi kullanmak zorunda kaldığı belirtildi.

Hükümet başta doğalgaz olmak üzere enerji fiyatlarına zam yapmamaya yönelik politikasını ise 2009 yılının başından beri devam ettiriyor.

Nihai fatura BOTAŞ ve TKİ'ye çıktı

IEA'nın raporunda, 2002-2007 döneminde doğalgaz fiyatları ve üretim maliyetlerindeki belirgin artışa rağmen, elektrik satış fiyatlarının geniş çaplı korunduğu ifade edilerek, bu dönemde tahsilat artışı ve sistem kayıplarının azaltılmasında ise az gelişme sağlandığı kaydedildi. Zaman zaman, tarifelerin üretim maliyetlerinin altında kaldığı da vurgulanarak, "Bu tarife oranları 2006-2008 döneminde TEDAŞ'ın 4.5 milyar TL'lik toplam işletme kayıplarının ana nedeniydi" denildi. Düşük tarifelerin kamunun iletim, üretim ve ticaret şirketlerinde de bir borç sarmalı yarattığı ifade edilerek, üretim şirketinin yani EÜAŞ'ın da doğalgaz veren BOTAŞ ile kamunun termik santrallerine kömür veren TKİ'nin borçlanmasına neden olduğu kaydedildi. Dünya Bankası'nın (DB) verilerinin de kullanıldığı rapora göre, 2002 yılından beri BOTAŞ ve TKİ bu durum nedeniyle tahmini olarak 3.2 milyar TL'lik krediyi kendisine yapılmayan ödemelerden dolayı oluşan kayıplarını karşılamak için kullandı. Raporda doğalgaz fiyatları da mercek altına alındı. Gaz pazarı reformunun bir parçası olarak, maliyet bazlı fiyatlandırma sistemine geçildiği belirtilerek, doğalgaz fiyatlarının son kullanıcı için 2002 yılından 2008 yılının son çeyreğine kadar arttığı belirtildi.

Gazı uluslararası durum belirliyor

Bunun daha çok ithalat fiyatlarındaki artışın bir sonucu olduğu ifade edilerek, toptan satış pazarının liberalize edilmesinin de etkisi olduğu vurgulandı. 2009 yılının başından beri nihai kullanıcı fiyatlarının sanayi ve konut aboneleri için düşmekte olduğu ifade edilerek, bunun ise daha çok ham petrol fiyatlarındaki hareketlerin sonucu olduğu belirtildi. Uluslararası kıyaslamanın da yapıldığı raporda sanayi kesiminin kullandığı doğalgaz fiyatlarının diğer ülkelerle kıyaslamasında Türkiye'nin orta sıralarda yer aldığı ancak konut abonelerinin kullandığı doğalgazın fiyatının ise diğer ülkelere göre daha düşük olduğu kaydedildi. Bu durum tüketicileri sevindirse de, serbest piyasada ithalat yapan şirketler ise durumdan memnun değil. Doğalgaz dağıtım pazarının hareketlenmesine rağmen zararına satış yaptıklarını kaydeden sektör temsilcileri, maliyet bazlı fiyatlandırma sisteminin tam olarak uygulanmamasını eleştirdiler.